De Opisthokonta of opisthokonten zijn een omvangrijke evolutionaire groep van eukaryoten waartoe de dieren, schimmels en verschillende eencellige verwanten behoren. Ondanks de grote morfologische verschillen delen deze organismen een gemeenschappelijke oorsprong en enkele fundamentele cellulaire kenmerken.
De Opisthokonta is een robuuste clade in fylogenetisch onderzoek en behoort tot de grotere supergroep Amorphea. Binnen de Opisthokonta ontstonden enkele belangrijke evolutionaire innovaties in de geschiedenis van het leven op Aarde. De ontwikkeling van meercelligheid vond onafhankelijk plaats binnen zowel de dieren als de schimmels, wat leidde tot een enorme ecologische diversificatie.
De naam Opisthokonta verwijst naar de karakteristieke achterwaarts gerichte flagel (ὀπίσθω- 'achter'; κοντός uitsteeksel') die aanwezig is bij beweeglijke cellen van veel vroege vertegenwoordigers, zoals spermacellen bij dieren en zoösporen bij sommige schimmels.
Eigenschappen Opistokonta onderscheiden zich morfologisch door cellen met een enkele flagel (en soms een dorsaal liggend cilium), dat in ieder geval in een bepaalde ontwikkelingsfase zichtbaar is. Bij dieren komt dit voor bij zaadcellen, en bij sommige schimmels bij zoösporen (bijvoorbeeld in Chytridiomycota). Bij sommige groepen kan dit echter secundair volledig verdwenen zijn.
De mitochondriën van Opisthokonta hebben afgeplatte cristae (lamellar cristae), niet buisvormig of schijfvormig zoals bij andere eukaryoten. Daarnaast worden de Opisthokonta gekarakteriseerd door specifieke geconserveerde genetische kenmerken. Koolhydraten worden door deze organismen in het algemeen opgeslagen als glycogeen, en verschillende vertegenwoordigers vormen een celwand van chitine.
Fylogenie De Opisthokonta werd voorgesteld door de Engelse bioloog Thomas Cavalier-Smith in 1987. Cavalier-Smith voerde de clade in om de schimmels en dieren samen onder te brengen. Moleculaire fylogenie heeft sinds de jaren 1990 overtuigend aangetoond dat dieren en schimmels nauwer aan elkaar verwant zijn dan aan planten of andere eukaryotische groepen.
De Opisthokonta bestaat uit twee hoofdlijnen, de Holomycota (schimmels en eencellige verwanten) en Holozoa (dieren en eencellige verwanten). De naaste levende verwanten van dieren zijn de choanoflagellaten. Deze eencelligen bezitten een kraag van microvilli rond een enkele flagel, opvallend vergelijkbaar met de choanocyten van sponzen.
Categorie:Eukaryota