Een volksheld is een held van het volk. Zijn (vaak zwaar geromantiseerde) heldendaden hebben in de ogen van velen de natie mee gevormd of van de ondergang gered en spelen een (vaak symbolische) rol in nationalisme en patriottisme. Dikwijls gaat het om een leider van het verzet tegen een bezetter, een strijder tegen de heersende macht of een rebel die mogelijk een revolutie ontketende. Soms wordt ook gesproken van een nationale held of een vader des vaderlands.
Het is eerder regel dan uitzondering dat wat de ene persoon een heldendaad noemt, voor de ander een misdaad is. In historische tijden kon de vijand nog een draak of andere bovennatuurlijke boosdoener zijn, maar later waren alle conflicten tussen mensen onderling. Vooral in landen met een geschiedenis van bezetting en overheersing, zoals de islamitische en Latijns-Amerikaanse landen, kent men veel volkshelden.
Gedurende de middeleeuwen was de scheiding van kerk en staat geenszins vanzelfsprekend. Niet zelden werd een succesvolle vrijheidsstrijder dan ook heilig verklaard, zoals Jeanne d'Arc.
De populaire media gebruiken de benaming 'volksheld' ook dikwijls voor succesvolle (en vaak inspirerende) sporters. Een 'working class hero' is dan weer een held van de arbeidersklasse.
Europese helden Belgische helden (door de Belgische geschiedschrijving en mythevorming na de onafhankelijkheid in 1830 met terugwerkende kracht Belgisch genoemd) Ambiorix, koning van de Eburonen die in opstand kwam tegen Julius Caesar. Silvius Brabo, een fictief Romeins soldaat die de reus Druon Antigoon zou hebben gedood en diens hand in de Schelde heeft geworpen, waardoor Antwerpen niet alleen aan zijn naam, maar ook aan een bijzonder fraaie fontein kwam. Karel de Grote (742-814), Frankisch veldheer en keizer, werd na zijn dood gemythologiseerd en als een heilige vereerd. Het Roelantslied en Karel ende Elegast vormen pareltjes uit de middeleeuwse literatuur waarin Karel een prominente rol vervult. De Vier Heemskinderen, die gezeten op het Ros Beiaard een vete met Karel de Grote uitvochten. Een ommegang met de vier kinderen op een (houten) paard bestaat nog in verschillende steden. Godfried van Bouillon (1060-1100), kruisvaarder en de eerste christen die over Jeruzalem heerste. Of hij afstamde van de Zwaanridder is hoogst onzeker, maar dat een geromantiseerde versie van deze ridder in menig kunstwerk is vereeuwigd valt niet te ontkennen. Jacob van Artevelde, Gents opstandelingenleider. Jan Breydel en Pieter de Coninck, verzetsstrijders tegen de Fransen ten tijde van de Brugse Metten en de Guldensporenslag. Hun levenswandel werd door Hendrik Conscience geromantiseerd en zo groeiden deze rebellen uit tot volkshelden, vooral in Vlaams-nationalistische kringen. Tijl Uilenspiegel was een fictieve held die omstreeks 1500 in de literatuur verscheen en soms ook wel door Duitsland wordt opgeëist. In het boek De Legende van Uilenspiegel van Charles De Coster duikt ook zijn vriend Lamme Goedzak op. De Coster portretteerde hen als opstandelingen tegen de Spaanse overheersing van de Nederlanden. Karel V (1500-1558) bracht het tot keizer van een rijk waar de zon nooit onderging. De Belgen zien hem graag als 'Keizer Karel', een vrolijke snaak die wel een biertje lustte en vooral in Mechelen grote populariteit geniet, maar onder zijn bewind werden doopsgezinden en lutheranen wreed vervolgd wat uiteindelijk leidde tot de Tachtigjarige Oorlog. Ook de beruchte Sacco di Roma staat op zijn naam. De brigands, strijders die het in de Boerenkrijg opnamen tegen de Franse overheersing en hun 'outer en heerd' wensten te behouden, gelden in de streken waar ze vandaan kwamen vaak als volkshelden. Zo waren er Pieter Corbeels uit Turnhout, Emmanuel Benedict Rollier uit Sint-Amands, de 'gefusilleerden van Mechelen', Emmanuel Jozef Van Gansen uit Westerlo en Charles-François 'Charlepoeng' Jacqmin uit Loupoigne. Adolf Daens, priester uit Aalst die het opnam voor de arbeiders die in miserabele omstandigheden leefden en werkten. Zijn daden werden geromantiseerd in een boek van Louis Paul Boon en een film van Stijn Coninx. Pater Damiaan, missionaris die zich inzette voor leprapatiënten op het eiland Molokai. Koning Albert I (1875-1934) maakte naam als Koning-Soldaat of Koning-Ridder tijdens de Eerste Wereldoorlog, waar hij bij zijn soldaten bleef in de loopgraven aan de IJzer, terwijl de regering zich in het veilige Le Havre had teruggetrokken. Hij wordt dan ook geëerd met een ruiterstandbeeld in vele Belgische steden.
Britse helden Thomas Atkins, Brits soldaat, gevallen in 1794 bij de Slag om Boxtel en bekend door zijn nuchtere uitspraak: It's allright sir, it's all in a days work. Sindsdien worden Britse soldaten: "Tommies" genoemd. Arthur Wellesley (1769 - 1852), Lord Wellington, militair bevelhebber, premier van 1828 tot 1830. Horatio Nelson (1758 - 1805), admiraal, versloeg de vloot van Napoleon in de Slag bij Trafalgar. Ernest Shackleton (1874–1922), ontdekkingsreiziger, wilde de Zuidpool doorkruisen maar kwam vast te zitten. Hij leidde zijn mensen door de barre omstandigheden en keerde terug naar Engeland. Winston Churchill (1874-1965), met zijn eeuwige sigaar, was het boegbeeld van de Britse onverzettelijkheid tijdens de Tweede Wereldoorlog Andy McNab (28 december 1959 - Heden ) was een Brits soldaat bij de Britse 'elite' eenheid de Special Air Service, en is tegenwoordig schrijver. De naam Andy McNab is een pseudoniem.
Engelse helden Koning Arthur (wellicht 6e eeuw) en de ridders van de Ronde Tafel, sterk gefictionaliseerd. Robin Hood (14e eeuw), gefictionaliseerd, stal van de rijken en verdeelde de buit onder de armen. Richard Leeuwenhart (1157-1199) dankt zijn bijnaam aan zijn houding tijdens de kruistochten, waar hij Saladin versloeg. Hij maakte niet alleen ruzie met zijn broer, maar ook met Frankrijk. Daarbij trof hem uiteindelijk een dodelijke pijl.
Schotse helden Robert Roy MacGregor (1671 - 1734) William Wallace (±1270 - 1305) vocht voor de onafhankelijkheid van Schotland tegen de Engelse overheersing en werd terechtgesteld in Londen. Robert the Bruce (1274 - 1329) verjoeg de Engelsen in de Slag om Bannockburn, koning van Schotland.
Duitse helden Arminius (17 v.Chr. - 19 n.Chr.) ofwel "Hermann der Cherusker" was de Germaanse leider van een opstand tegen de Romeinen. De door hem geleide Slag bij het Teutoburgerwoud was een overdonderend succes: 18.000 legionairs werden in de pan gehakt, waarop de Romeinen zich terugtrokken tot de Rijn Florian Geyer (1490-1525), steunde de boeren en landsknechten in de Duitse Boerenoorlog. Maarten Luther (1483-1546), de beroemde augustijner monnik die zijn stellingen tegen de aflaathandel op de kerkdeur spijkerde, wat hem een pauselijke banbrief opleverde die hij demonstratief verbrandde onder de boom waar ook de kleren van melaatsen werden verbrand. Dat hij daardoor zélf niet op de brandstapel kwam is te danken aan zijn machtige beschermheren. Hier sta ik, ik kan niet anders waren zijn bekendste woorden. Thomas Müntzer (1490-1525) was een hervormer die de kant van de armen koos in de Duitse Boerenoorlog. Daar hij geen machtige beschermheren had moest hij dit bekopen met de marteldood. Frederik II van Pruisen (1712-1786), ofwel Frederik de Grote, was diplomaat en oorlogvoerder, maar daarnaast ook een liefhebber der kunsten. Hij liet menig fraai paleis na, speelde blokfluit en correspondeerde met Voltaire. Kortom, het prototype van een verlicht despoot. Otto von Bismarck (1815-1898), de legendarische Pruisische ijzervreter, bijgenaamd de IJzeren kanselier, was de aanstichter van heel wat oorlogen waarvan de Frans-Duitse Oorlog wel de belangrijkste is geweest. Sophie Scholl (1921-1943) was een studente die, samen met haar broer Hans, een grote rol speelde in de verzetsgroep Die weisse Rose, die weerstand bood tegen het nazisme. Zij werd door de Gestapo ter dood gebracht. Later zijn diverse films over deze verzetsgroep gemaakt. Oskar Schindler (1908-1974), Duits industrieel en lid van de nazipartij. Redde 1200 joden van de concentratiekampen.
Franse helden Vercingetorix (82 v.Chr. - 46 v.Chr.), koning van de Arverni, leidde de opstand van Gallische stammen tegen de Romeinen rond 52 voor Chr., stierf in Rome. Roelant, vertrouweling van Karel de Grote, kwam om in de Pyreneeën. De Burgers van Calais wilden tijdens de Honderdjarige Oorlog, in 1347, hun leven schenken aan de Engelse belegeraars om aldus hun stad te sparen. Gekleed in een hemd en met de strop reeds om hun nek boden ze de sleutel van de stad aan. De koningin redde hun leven en ze zijn vereeuwigd door een beroemde beeldengroep van Auguste Rodin Jan zonder Vrees (1371-1419), was, zoals zijn bijnaam al doet vermoeden, een heldhaftig kruisvaarder. Minder dapper was hij als hertog van Bourgondië, toen hij tijdens de Honderdjarige Oorlog een nogal halfslachtige politiek voerde. Tijdens onderhandelingen werd hij alsnog vermoord. Jeanne d'Arc (1412 - 1431), de Maagd van Orléans, verjoeg de Engelsen. Lodewijk XIV van Frankrijk (1638-1715) is niet bekend vanwege grootse daden op het slagveld, maar legendarisch was hij zeker. Uitspraken als l'état, c'est Moi tekenden deze absolutistische vorst die zich omringde met pracht en praal, paleizen en vestingen bouwde, oorlogen voerde en de schatkist plunderde, wat uiteindelijk tot de Franse Revolutie zou leiden. Jan Bart (1650-1702), een kaper uit Duinkerke, vocht tegen de Engelsen, wordt gememoreerd in een lied. Napoleon Bonaparte (1769-1821) was de kleine korporaal die het tot keizer van Frankrijk bracht en uiteraard zichzelf de kroon op het hoofd zette. Verloor vele soldaten in bloedige veldslagen, maar een enkele zwoele nacht in Parijs kon dat verlies gemakkelijk aanvullen. De zinloze veldtocht naar Rusland bracht zijn ondergang, waarop hij verbannen werd naar Elba. Maar de levende legende kwam terug. Spoedig vond hij echter zijn Waterloo en werd opnieuw verbannen, nu naar Sint-Helena. Louis Pasteur (1822-1895) heeft uitvindingen verricht die menig mensenleven hebben gered. Het pasteuriseren is tot een begrip geworden in de gehele wereld. Toen in Vietnam de Frans-koloniale straatnamen werden vervangen, mocht Pasteur blijven. Jean Danjou (?-1863), bevelhebber van de 65 legionairs tijdens Slag bij Camarón, tegen een overmacht (2000 Mexicanen) hield men stand en doodde bijna 500 vijanden. Voor het Franse vreemdelingenlegioen staat dit gevecht symbool voor opofferingsgezindheid. Danjou liet het leven tijdens de slag. Pierre Philippe Denfert-Rochereau (1823-1878), kolonel die standhield in Belfort tijdens de Frans-Duitse Oorlog. Charles de Gaulle (1890-1970), leider van Franse regering-in ballingschap tijdens de Tweede Wereldoorlog, later onder meer president en nationalist en boegbeeld van de Franse grandeur.
Griekse helden Leonidas I van Sparta, de Spartaanse koning die sneuvelde in de Slag bij Thermopylae. Hield met 300 krijgers een leger van 1 miljoen Perzen tegen. Achilles, een figuur uit de Griekse mythologie. Hij is de belangrijkste held uit de Trojaanse oorlog en de hoofdpersoon in het boek van Homerus, Ilias.
Hongaarse helden Attila de Hun (ca. 406-453), heerser van de Hunnen met machtscentrum in het huidige Hongarije Árpád (?-907), stichter van Hongarije Stefanus I van Hongarije (ca. 975 - 1038), eerste koning van Hongarije Johannes Hunyadi (1407-1456), veldheer en staatsman Matthias Corvinus (1443-1490), koning van Hongarije Gabriël Bethlen (1580-1629), nationalist en aristocraat Frans II Rákóczi (1676-1735), nationalist en aristocraat Franz Liszt (1811-1886), componist en pianist Lajos Kossuth (1806-1894), nationalist en liberaal politicus Miklós Horthy (1868-1957), militair en politicus Imre Nagy (1869-1958), premier tijdens de Hongaarse Opstand Pál Maléter (1917-1958), militair leider van de Hongaarse Opstand Ferenc Puskás (1927-2006), voetballer en voetbaltrainer
Italiaanse helden