thumb|Elektriciteitsproductie in Nederland per bron - procentueel aandeel De energietransitie in Nederland is een door de overheid geïnitieerd proces waarbij beoogd wordt te komen tot een nieuw energiesysteem gebaseerd op duurzame energiebronnen, zuiniger energiegebruik en andere, vaak decentrale vormen van organisatie. Het met deze transitie verbonden beleidsdoel is door de internationale gemeenschap neergelegd in het Klimaatakkoord van Parijs: de toename van de wereldgemiddelde temperatuur houden tot ruim onder 2°C boven het pre-industriële niveau.
Situatie tot 2019
thumb|Energieproductie in Nederland per bron (1990-2018)
alt=Deze grafiek toont de ontwikkeling van de netto elektriciteitsproductie in Nederland op maandbasis, van januari 2015 tot en met september 2025. De verticale as geeft de productie weer in miljoenen kWh. De data is afkomstig van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) en is gevisualiseerd met een driemaandelijks voortschrijdend gemiddelde (3-month rolling average) om kortstondige fluctuaties te dempen. De grafiek is opgebouwd als een 'stacked area chart' waarbij de verschillende energiebronnen zijn gestapeld. Duidelijk zichtbaar zijn de seizoensgebonden pieken van zonne-energie (geel) in de zomer en de groeiende bijdrage van windenergie, waarbij onderscheid is gemaakt tussen wind op land (lichtblauw) en wind op zee (donkerblauw). Aardgas (grijs) vormt gedurende deze periode de grootste conventionele basislast.|miniatuur|Netto elektriciteitsproductie Nederland naar bron 2015-2025 alt=Deze grafiek visualiseert de procentuele samenstelling (de energiemix) van de netto elektriciteitsproductie in Nederland van januari 2015 tot en met september 2025. De weergave is een 100% gestapelde grafiek, gebaseerd op CBS-data met een driemaandelijks voortschrijdend gemiddelde. De visualisatie toont de verschuiving in de energiemix: het relatieve aandeel van fossiele brandstoffen zoals kolen (zwart) en aardgas (grijs) neemt af, terwijl het aandeel hernieuwbare energie toeneemt. Specifiek is te zien hoe in de recentere jaren zonne-energie (geel) en windenergie (blauw) in de lente- en zomermaanden gezamenlijk regelmatig meer dan 50% van de totale productie voor hun rekening nemen.|miniatuur|Aandeel elektriciteitsproductie Nederland naar bron 2015-2025 In de periode 2010-2015 steeg het duurzame aandeel in het elektriciteitsgebruik van 12% naar 15% door sterke toename van windstroom die in 2015 7% leverde; zonnepanelen produceerden toen 1%. IEA - Statistics Search. IEA, select Country/Region, Balances or Electricity De CO2-emissie daalde van 170 naar 156 megaton per jaar (9,2 ton per persoon), maar nog niet tot het niveau van 1990 (148 Mt). In 2015 was het doel dat in 2020 14% van alle gebruikte energie in Nederland uit duurzame bronnen zou komen, en in 2023 16%. In 2018 was het 7%, het laagste percentage in de Europese Unie en nog duidelijk onder België en Luxemburg.Renewable energy statistics European Commission, januari 2020. Gearchiveerd op 29 mei 2023.
In 2016 kondigde de rijksoverheid aan dat in de periode 2024–2030 voor 7.000 MW aan windparken op zee zal worden gebouwd.Kamerbrief over Energieagenda Rijksoverheid De bijdrage van de windturbines in zee zou dan substantieel zijn.Windenergie op zee Rijksoverheid. Gearchiveerd op 4 juni 2023. Voor de Zuid-Hollandse kust komt in 2022 ’s werelds eerste windpark dat zonder subsidie geëxploiteerd wordt door NUON.Nuon krijgt vergunning voor windpark zonder subsidie Rijksoverheid, 19 maart 2018
In februari 2018 besloot het kabinet-Rutte III om de winning van aardgas in Noordoost-Groningen af te bouwen en rond 2030 te staken. Daarnaast bepaalde het op 18 mei 2018, dat de twee oudste kolengestookte elektriciteitscentrales in het land, de Amercentrale en de Hemwegcentrale, uiterlijk in 2024 moeten overschakelen op een duurzame brandstof, bijvoorbeeld houtsnippers. Voor de nieuwgebouwde kolencentrales op de Maasvlakte en in de Eemshaven geldt hetzelfde per 2029.Omroep Brabant, 18 mei 2018 Op 8 maart 2019 werd bekend dat de koleneenheid van de Hemwegcentrale eind 2019 zou worden gesloten.Het Parool Hemwegcentrale gaat eind dit jaar al dicht, 8 maart 2019. Gearchiveerd op 27 juni 2023. In december 2019 werd de nadeelcompensatie voor Vattenfall vastgesteld op 52,5 miljoen euro.Rijksoverheid Kamerbrief over nadeelcompensatie vervroegde sluiting Hemwegcentrale, 20 december 2019, geraadpleegd op 21 december 2019. Gearchiveerd op 21 december 2019. Op 21 december 2019 werden de laatste kolen opgestookt, waarna op 23 december 2019 Hemweg 8 buiten bedrijf werd gesteld. Hiermee kwam na 67 jaar een einde aan kolengestookte elektriciteitsproductie aan de Nieuwe Hemweg.De mooiste pluim gaat verdwijnen, www.nrc.nl; 21 november 2019. Gearchiveerd op 24 juli 2021.Hemwegcentrale officieel gesloten, nog vier kolencentrales over, www.nos.nl; 23 december 2019. Gearchiveerd op 22 mei 2022.
Volgens minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat zal de economische groei van Nederland de komende dertig jaar worden besteed aan de kosten van de energietransitie. Deze kosten voor duurzame energie komen terecht bij de burgers. Volgens een doorrekening van het Centraal Planbureau blijken huishoudens met lagere inkomens er meer op achteruit te gaan tot 2030 dan andere inkomensgroepen.Huishouden met laag inkomen voelt klimaatbeleid iets meer in portemonnee NU.nl, 1 november 2019. Gearchiveerd op 5 juli 2022. Wiebes noemt kosten als inflatie, huur, producten en hogere belastingen, die volgens hem door driekwart van de Nederlanders als redelijk worden gezien.Waarom alle economische groei volgens Wiebes op zal gaan aan de energietransitie de Volkskrant, 16 december 2017. Gearchiveerd op 4 november 2022.
Onzeker is op welke termijn de overgang naar duurzame bronnen mogelijk is en hoe en welke technische, economische en sociale hindernissen moeten worden overwonnen.Zonder kernenergie gaat het ons niet lukken en nog 26 lessen over de energietransitie Vrij Nederland, 5 november 2018. Gearchiveerd op 30 maart 2023.
Na de Klimaatwet De Klimaatwet (mei 2019) bepaalt dat de uitstoot van broeikasgassen in 2030 minstens 49% en in 2050 95% vermindert ten opzichte van 1990.3.1 Klimaat en energie Rijksoverheid. Gearchiveerd op 12 januari 2021.Eerste Kamer neemt Klimaatwet aan NRC.nl, 28 mei 2019. Gearchiveerd op 17 mei 2023. Windenergie is een belangrijke vorm van duurzame energie om deze doelen te halen. In 2017 stond 957 megawatt (MW) windturbine capaciteit in zee. In 2023 moet er voor minimaal 4.450 MW vermogen aan windparken op zee staan.Website Energieakkoord SER. Gearchiveerd op 23 mei 2019.
Volgens het nationale Klimaatakkoord (juni 2019) wil de regering in Europa pleiten voor 55% minder broeikasgas uitstoot in 2030, meer dan volgens het eerder overeengekomen percentage van 49.Klimaatakkoord Rijksoverheid. Gearchiveerd op 17 mei 2023.
thumb|Waarom draaien we de gaskraan niet gewoon dicht? - Universiteit van Nederland Voor gebouwen is het doel in 2030 3,4 megaton minder kooldioxide uit te stoten door betere isolatie en vervanging van aardgas door duurzame bronnen. Reeds in 2018 wees minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken 27 zogeheten ‘proeftuinen’ aan (in elke provincie minstens een) waarin als experiment een wijk of dorp aardgasvrij wordt gemaakt; hiervoor werd 120 miljoen euro subsidie verdeeld. In 2030 moeten uiteindelijk 1,5 miljoen bestaande huizen van het gas af zijn. Nieuwe woningen worden anno 2021 al zonder gasaansluiting opgeleverd, oudere woningen zullen moeten worden verbouwd, maar bepaalde gebouwen die eerder dan 1980 zijn gebouwd zijn wellicht niet goed genoeg geïsoleerd om met elektriciteit te kunnen worden verwarmd; groen gas (van biologische herkomst) of via groene elektriciteit opgewekte waterstof kunnen voor deze huizen wellicht soms een duurzaam alternatief zijn.
Tegen dit zogenaamde 'gasloos maken' is veel weerstand. Ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking vindt de aanpak onverstandig.https://www.bnnvara.nl/kassa/artikelen/helft-nederlanders-vindt-gasloos-onverstandig. Gearchiveerd op 28 juni 2023.https://www.cobouw.nl/duurzaamheid/nieuws/2020/05/hoogleraren-uiten-forse-kritiek-op-aardgasvrij-maken-wijken-101285142. Gearchiveerd op 21 januari 2022. Verder zijn de kosten zeer hoog. De prijs van nieuwbouwwoningen wordt erdoor opgedreven.Aardgasvrije Wijken In de periode 2018-2019 is circa € 150 miljoen besteed aan het programma Aardgasvrije Wijken. Het plan was om aan het einde van die periode al ruim 2.000 woningen aardgasvrij te hebben gemaakt. De Algemene Rekenkamer constateerde dat eind 2019 slechts enkele woningen daadwerkelijk aardgasvrij zijn gemaakt.https://www.rekenkamer.nl/actueel/nieuws/2020/05/20/aardgasvrije-wijken-te-hoge-verwachtingen-gewekt. Gearchiveerd op 29 maart 2023. Het Economische Instituut voor de Bouw (EIB) becijferde in 2021 dat het een gemiddelde investering vergt van 40.000 euro per woning om een huis van het gas te halen.NOS.nl d.d. 1 maart 2021: 'Huizen aardgasvrij maken is complex en kost ook meer dan verwacht'. Gearchiveerd op 5 januari 2023.
In het verkeer is het streven dat uiterlijk in 2030 alle nieuwe auto’s emissieloos zijn, elektrisch of op waterstof. Op de uitstoot van de energie-intensieve industrie komt een CO2-heffing die de regering wil gebruiken voor vergroening van de industrie. Voor de duurzame elektriciteitsopwekking in 2030 is de ambitie verhoogd van 84 TWh naar 120 TWh (dat is gelijk aan het totale elektriciteitsgebruik in 2015).
In september 2020 nam de Tweede Kamer een CDA/VVD-motie aan die opriep na te gaan wat de mogelijkheden van kernenergie zijn bij de energietransitie. Beide partijen pleiten om uiteenlopende redenen al jaren voor kernenergie en denken nu dat deze energievorm bij kan dragen aan de CO2-reductie.VVD en CDA willen serieus onderzoek naar kernenergie, Het Parool, 16 september 2020. Gearchiveerd op 5 oktober 2022.
Zie ook Zonne-energie in Nederland Windturbines in Nederland Elektrische auto in Nederland Stimuleringsregeling duurzame energieproductie
Categorie:Duurzame energie Categorie:Energie in Nederland Nederland