Het gebied van de persoonlijke ontwikkeling betreft alles rondom de ontwikkeling van het zelfbewustzijn, de identiteit, het eigen talent en potentieel, het vergroten van de kwaliteit van het leven en het realiseren van dromen en aspiraties. Dit zowel in persoonlijke als in zakelijke omgeving. Persoonlijke ontwikkeling vindt het hele leven plaats.
Persoonlijke ontwikkeling bestaat onder andere uit:
het vergroten van het zelfbewustzijn; het vergroten van zelfkennis; het verbeteren of leren van communicatieve en sociale vaardigheden; het opbouwen of versterken van zelfvertrouwen; het ontwikkelen van eigen krachten en talenten; het identificeren en/of vergroten van het menselijk kapitaal (binnen organisaties); het verbeteren van de levensstijl en/of de kwaliteit van leven; het verbeteren van de fysieke gezondheid; het verbeteren van de financiële gezondheid; het realiseren van dromen, aspiraties en levensdoelen; het vormgeven en uitvoeren van een persoonlijk ontwikkelingsplan.
Ook het ontwikkelen van anderen valt in het gebied van de persoonlijke ontwikkeling, zoals dit bijvoorbeeld wordt gedaan door coaches, leraren, adviseurs, gidsen en mentoren.
Daarnaast wordt het begrip tevens gebruikt als classificatie voor alle methoden, programma's, tools, technieken en beoordelingssystemen die bijdragen aan de ontwikkeling van mensen binnen organisaties.Bob Aubrey, Managing Your Aspirations: Developing Personal Enterprise in the Global Workplace McGraw-Hill 2010 , page 9 Persoonlijke ontwikkeling wordt momenteel zowel veel beschreven in wetenschappelijke publicaties als management boeken.http://www.managementboek.nl Om de voortgang van de persoonlijke ontwikkeling te meten, kennen veel systemen een set criteria om doelen, eindpunten en voortgang te kunnen kwantificeren. Een voorbeeld hiervan is de zelfconfrontatiemethode (ook wel ZKM), die hiervoor een wetenschappelijke correlatiemethode gebruikt.
Oorsprong In het Westen vormde de Griekse filosoof Aristoteles (384 BC – 322 BC) het beeld rondom persoonlijke ontwikkeling. In zijn Ethica Nicomachea definieerde hij persoonlijke ontwikkeling als phronesis of praktische wijsheid, waarvan het beoefenen ervan zou moeten leiden tot eudaimonia,Nichomachean Ethics, translated by W.D.Ross, Basic Works of Aristotle, section 1142. Online in "The Internet Classics Archive of MIT": http://classics.mit.edu//Aristotle/nicomachaen.html meestal vertaalt als "geluk", maar accurater vertaalt als "het bloeien van de mens" of "een goed leven".Martha Nussbaum, The Fragility of Goodness, Cambridge University Press, beschrijft waarom het woord "geluk" niet Aristoteles' idee van eudaimonia dekt, pages 1–6 Zijn ideeën beïnvloeden nog steeds het Westerse beeld van persoonlijke ontwikkeling. Aspecten hiervan komen onder andere terug in hoe men kijkt naar de economieNobelprijswinnaar Amartya Sen kijkt samen met co-auteur Nussbaum naar de economische ontwikkeling, gebaseerd op de concepten die Aristoteles had voor persoonlijke ontwikkeling: ; en ook in zijn algemene boek dat een jaar na het winnen van de Nobel Prijs voor de Economie (1998) uitkwam: en in positieve psychologie.Daniel Seligman identificeert de doelen van positieve psychologie met Aristoteles zijn ideeën over het "goede leven" en eudaimonia in Seligman, Martin E. P. (2002). Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment.New York: Free Press. (Paperback edition, Free Press, 2004, ).
Ook Michel Foucault beschrijft in zijn boek De zorg voor zichzelf(vertaald uit het Frans Le Souci de Soi, Gallimard 1984). Deel 2 van dit boek beschrijft dat de techniek om voor zichzelf te zorgen valt in de categorie van epimeleia, iets dat bestaan heeft vanuit de Griekse beschaving via het Romeinse Rijk tot het vroege christendom. dat de volgende technieken voor epimelia (aandacht, zorg voor zichzelf) werden gebruikt in het oude Griekenland en Rome: het volgen van bepaalde diëten, lichaamsbeweging, seksuele onthouding, nadenken en beschouwen, bidden en biechten. Sommige van deze zaken zijn ook overgenomen in verschillende stromingen van het christendom.
In de Chinese traditie legde Confucius, ca. 551 BC – 479 BC, eveneens een fundament voor een levensfilosofie die nog steeds aangehangen wordt in met name China en Oost-Azië. Zijn ideeën komen vooral terug in zaken als familiewaarden, onderwijs en management. In zijn boek de Grote Leer beschrijft hij dat men eerst moet komen tot een cultivering van 'het zelf' door het 'onderzoek der dingen' alvorens te komen tot wereldvrede. Zie de pagina Grote Leer voor de onderliggende stappen.
Degenen die in de oudheid de stralende deugd wilden manifesteren in de wereld brachten eerst de regering van hun land in orde. (古之欲明明德於天下者先治其國). Degenen die de regering van hun land in orde wilden brengen reguleerden eerst hun eigen familie. (欲治其國者先齊其家). Degenen die hun eigen familie wilden reguleren cultiveerden eerst zichzelf. (欲齊其家者先修其身). Degenen die zichzelf wilden cultiveren corrigeerden eerst hun hart. (欲修其身者先正其心). Degenen die hun hart wilden corrigeren rechtten eerst hun wil. (欲正其心者先誠其意). Degenen die hun wil wilden rechten vervolmaakten eerst hun kennis. (欲誠其意者先致其知). De volmaking van wijsheid is gelegen in het onderzoek der dingen. (致知在格物).Leeuw, Karel van der, Het Chinese denken. Geschiedenis van de Chinese filosofie in hoofdlijnen, Amsterdam/Meppel (Boom) 1994, , p. 124
In yoga spelen sinds het begin ca. 3000 jaar geleden in India technieken zoals meditatie, ademhaling en het stretchen in diverse lichaamshoudingen een belangrijke rol in de vorming van het zelfbewustzijn en de persoonlijke ontwikkeling. Tevens had men in het oude India het doel om de 'sat-sit-ananda' staat te bereiken, een staat waarin wijsheid, geluk en (bewust)zijn tegelijk aanwezig waren. In China komt persoonlijke ontwikkeling terug in onder andere de vechtsporten Wushu en Tai chi, waarin traditionele Chinese technieken zoals ademhaling, qi en meditatie een rol spelen, evenals Chinese geneeswijzen, het volgen van diëten, massages en acupunctuur.
De twee filosofen Aristoteles en Confucius zijn de belangrijkste bronnen van wat persoonlijke ontwikkeling is geworden in de 21e eeuw, met daarin zowel Westerse als Oosterse tradities.
Invalshoeken Psychologie In de psychologie werd persoonlijke ontwikkeling een onderwerp toen Alfred Adler (1870–1937) en Carl Jung (1875–1961) zich er mee bezig gingen houden.
Adler weigerde om de psychologie te beperken tot sec de psychoanalyse, waarmee hij het punt maakte dat aspiraties gaan over vooruit kijken en zich niet laten limiteren tot de ervaringen die men als kind had en drijfveren waar men zich niet bewust van is. Hij kwam ook met de concepten zelfbeeld en levensstijl, dat hij definieerde iemands persoonlijke benadering bij het ondervinden van uitdagingen en problemen in het leven.Heinz Ansbacher and Rowena R Ansbacher (1964) Individual Psychology of Alfred Adler, Basic Books 1956. Zie vooral hoofdstuk 3 over finalisme en hoofdstuk 7 over levensstijl
Carl Jung droeg bij met zijn individuatie concept, het proces waarin men groeit tot volwassene en waarbij de mens zich bewust wordt van zijn uniekheid tegenover anderen. Het doel van individuatie is volgens zijn opvatting zichzelf te leren kennen, wat leidt tot zelfverwerkelijking. Het kan worden omschreven als bewustzijnsverruiming, en die is zeer belangrijk bij de ontwikkeling van de persoonlijkheid. Individuatie, zo stelt Jung, het zo volledig mogelijk verwerkelijken van wat er in je zit, is het belangrijkste doel in ons leven.C.G. Jung. Psychological Types. Collected Works, Vol.6., par. 757)Deel 3 ‘Verzameld werk’, p. 128
Daniel Levinson (1920–1994) ontwikkelde Jung's concept van "levensfases" verder en includeerde een sociologisch perspectief. Levinson stelde dat persoonlijke ontwikkeling gedurende het leven wordt voortgestuwd door iemands aspiraties, wat hij "de Droom" noemde:
Wat ook de aard zijn Droom is, een jongeman heeft de ontwikkelingstaak om het een bredere definitie te geven en manieren te vinden zijn droom te leven. Het maakt een groot verschil in zijn groei of dat zijn initiële levensstructuur coherent en verweven is met zijn Droom, of juist tegenover gesteld daaraan. Als de Droom onverbonden blijft met zijn leven kan die simpelweg afsterven, en tegelijk daarmee ook zijn gevoel van levendigheid en zingeving.Daniel Levinson, Seasons of a Man's Life, Ballantine Press, 1978, page 91-92
De oorspronkelijke zeven levensfases in Levinsons model zijn hierbij door sociologische en maatschappelijke ontwikkelingen flink veranderd.Gail Sheehy, New Passages, Random House 1995.
Onderzoek door Albert Bandura naar het bereiken van doelen toonde aan dat het hebben van een sterk geloof in het eigen kunnen de onderscheidende factor is in het bereiken van doelen en het hebben van succes, ook al hebben mensen dezelfde kennis en kundeAlbert Bandura (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: Freeman. Volgens Bandura functioneert zelfvertrouwen als een sterke indicator voor succes omdat:Albert Bandura, Self-Efficacy: The Exercise of Control, W.H. Freeman and Company, New York, 1998, page 184. het je de verwachting geeft te slagen het je in staat stelt risico's te nemen en uitdagende doelen te stellen het je helpt om door te zetten ook al lukte het de eerste keer niet het je helpt emoties en angst onder controle te houden wanneer het moeilijk wordt
In 1998 won Martin Seligman de jaarlijkse verkiezing tot President van de American Psychological Association en stelde een focus voor op positieve psychologie:
We hebben ontdekt dat er een reeks menselijke eigenschappen is die beschermt tegen geestesziekten: moed, optimisme, sociaal vaardigheid, ethiek op het werk, hoop, eerlijkheid en volharding. Een groot stuk van de preventie van geestesziekten zal er uit bestaan om een wetenschap te ontwikkelen over de kracht van de mens, met als missie om deze eigenschappen te bevorderen bij jonge mensen.Martin Seligman, "Building Human Strength: Psychology's Forgotten Mission" VOLUME 29, NUMBER 1 – January 1998
Hoger onderwijs Persoonlijke ontwikkeling is zowel in het Westen als Oosten onderdeel van het hoger onderwijs, waarbij in het technisch onderwijs gemiddeld minder aandacht wordt gegeven aan de ontwikkeling van het individu. Wilhelm von Humboldt, die in 1949 de universiteit van Berlijn stichtte, zei over persoonlijke ontwikkeling: … als er één ding is dat vrijheid van denken vraagt van het individu, dan is het precies het onderwijs dat tot doel heeft het individu te ontwikkelen. Wilhelm von Humboldt, Wilhelm von Humboldt, The Sphere and Duties of Government. Translated from the German of Baron Wilhelm von Humboldt, by Joseph Coulthard, Jun. (London: John Chapman, 1854). Chapter 6. Accessed from http://oll.libertyfund.org/title/589 on 2008-12-30
Gedurende de jaren zestig leidde de grote toename van het aantal Amerikaanse studentenZie bv: tot onderzoek naar de behoefte van studenten aan persoonlijke ontwikkeling. Arthur Chickering definieerde zeven facetten van persoonlijke ontwikkelingArthur Chickering, Education and Identity (San Francisco: Jossey-Bass, 1969); second edition updated with Linda Reisser, published in 1993 by Jossey-Bass. voor jongvolwassenen aan het begin van hun opleiding: competentie-ontwikkeling het managen van emoties het bereiken van autonomie en onafhankelijkheid het ontwikkelen van volwassen relaties het ontwikkelen van een persoonlijke identiteit het ontwikkelen van een levensdoel het ontwikkelen van integriteit