De vijf tijdperken van de mens zijn de vijf opeenvolgende tijdperken waarin volgens Hesiodos' boek Werken en Dagen de geschiedenis van de mensheid kan worden ingedeeld. Net als met het verhaal over Pandora, illustreert Hesiodos met de mythe over de tijdperken hoe zwaar het leven van de mensen is.Easterling, P.E. & B.M.W. Knox (edd.), The Cambridge history of classical literature, Vol. 1 dl. 1 'Early Greek poetry'. Cambridge: Cambridge University Press, 2004 , p. 56 Ook Ovidius beschreef in zijn Metamorfosen de Gouden, Zilveren, Bronzen en IJzeren eeuw.
Gouden geslacht thumb|Lucas Cranach de Oude, De Gouden Eeuw
Het eerste mensengeslacht dat de Olympische goden schiepen was een gouden geslacht, dat leefde in de tijd van Kronos.Works and Days, Hesiodos, Hugh G. Evelyn-White, 1914 ll. 109-120 Het was een gelukkig geslacht, dat niet hoefde te werken. De mensen namen er hun gemak van en ze waren geliefd bij de gezegende goden van de Olympus. Ze worden zuivere geesten genoemd, die overal op aarde rondgaan en 'gesluierd in mist''clothed in mist', Works and Days, ll. 121-139 de rechtspraak bewaken en rijkdom uitdelen.
Zilveren geslacht thumb|left|Lucas Cranach de Oude, Het Einde van de Zilveren Eeuw, de vruchten van afgunst (Lucas Cranach)
Het tweede mensengeslacht was van zilver en minder edel.Works and Days, II. 121-139, '(..) then they who dwell on Olympus made a second generation which was of silver and less noble by far.' Het was niet met het gouden geslacht te vergelijken. Ze dienden de onsterfelijke goden niet, ze offerden niet op de heilige altaren, ze zondigden en deden elkaar kwaad. Hun eigen domheid bezorgde hun veel verdriet. Ze worden de gezegende geesten van de onderwereld genoemd.Works and Days, ll. 140-155, 'But when earth had covered this [silver] generation also - they are called blessed spirits of the underworld by men (..)
Bronzen geslacht Toen de aarde ook het zilveren geslacht had bedekt maakte Zeus een derde generatie van sterfelijke mensen, het bronzen geslacht, aan de es ontsprongen. Het was niet als het zilveren geslacht, maar verschrikkelijk en sterk. Ze hielden van het beklagenswaardige werk van Ares, de god van de oorlog, en van gewelddadigheden. Ze droegen bronzen wapenrustingen en woonden in bronzen huizen. Ze gingen aan hun eigen daden ten onder en verdwenen naamloos in de Hades.Works and Days, II. 140-155
Geslacht van Helden Het vierde geslacht was edeler en rechtvaardiger dan het vorige.Works and Days, ll. 156-169b Ze waren helden, een geslacht van halfgoden dat aan dat van ons voorafging. Sommige helden gingen in de oorlog ten onder in het land van Kadmos, bij Thebe met zijn zeven poorten. Andere vielen voor Troje omwille van Helena. Er waren er ook, die een aparte plaats van Zeus kregen en aan het einde van de wereld leefden. Daar verbleven ze als gelukkige helden op de gezegende eilanden aan de kust van de oceaan, waar ze, ver van de Olympische goden, maar onder de regering van Kronos, jaarlijks drie maal konden oogsten. Want Zeus had Kronos van zijn ketenen bevrijd.Works and Days, II. 156-169b
In Boek I van zijn Metamorfosen schreef Ovidius ook over de vier Eeuwen. Jupiter wilde na de Bronzen Eeuw en de Gigantomachie de mensheid met een zondvloed straffen. 'Maar nu dient heel het mensdom, overal waar Nereus rond het aardvlak beukt, verdelgd te worden. (..) Alom ter wereld woedt een Furie rond! Het lijkt of men bij misdaad zweert. En daarom is mijn voorstel dat heel het mensdom snel de straf voelt, die het heeft verdiend. (..) Jupiter (..) belooft een nieuw, heel ander mensensoort, miraculeus geboren [zie Deucalion en Pyrrha] (..) hij krijgt hulp van de watertroepen van zijn broer, de golvenblauwe god. Die roept de waterstromen op. (..) Neptunus zelf beukt met zijn drietand op het aardvlak, dat schokkend en trillend ruimer baan maakt voor de watermassa's. (..) Het merendeel wordt prooi van water; wie het water spaart gaat door langdurig hongeren en voedselnood te gronde.'Ovidius, Metamorphosen, Nederlandse vertaling, M.d'Hane-Scheltema, 1994, Athenaeum-Polak & Van Gennep, Boek I,r.187, 241, 274, 283, 311 Na de Zondvloed van Deukalion en Pyrrha ontstond weer een nieuw mensengeslacht.Metamorphosen, Boek I, r. 313-415
IJzeren geslacht thumb|Virgil Solis, Het IJzeren geslacht
Toen maakte Zeus het vijfde geslacht, dat van ijzer. De ijzeren mensen ontkomen overdag nooit aan werk en verdriet en komen 's nachts om. De goden maken hun leven zwaar. Maar desondanks zijn de ijzeren mensen zowel goed als slecht. Zodra deze mensen bij hun geboorte grijze haren aan hun slapen dragen, zal Zeus ook dit geslacht vernietigen.Works and Days, ll 170-201 Vaders zullen het niet eens zijn met hun kinderen en broers staan tegen elkaar op. Mensen zullen hun ouders niet eren en de goden niet vrezen. Macht zal de plaats van recht innemen en de ene man zal de stad van de ander in de as leggen. Goede mensen zullen niet begunstigd worden. Juist wie kwaad doet zal men prijzen. De boze mens zal onder ede kwaadspreken van de rechtvaardige mens. Er zal, volgens Hesiodos, geen hulp komen en daarom beklaagt hij zich in deze tijd te zijn geboren. Liever was hij er vóór of er na geboren.
Oudere traditie Het verhaal dat Hesiodos over de tijdperken van de mens vertelt gaat waarschijnlijk terug op een oudere traditie. Dit wordt ten eerste hieruit afgeleid, dat namelijk het vierde, niet-metalige geslacht een invoeging van Hesiodos zou zijn in de neerwaartse spiraal van de verschillende generaties. Dit zou hij hebben gedaan om het verhaal te kunnen rijmen met de verhalen over de Zeven tegen Thebe en de Trojaanse Oorlog. Ten tweede is het verhaal over de tijdperken niet consistent met Hesiodos' eigen Theogonia, waarin het tijdperk van Kronos helemaal niet paradijselijk is.Easterling & Knox (2004), pp. 56-57
Klassieke invloed van en op Hesiodos' Tijdperken Volgens Martin Lichtfield West en André Lardinois is Mesopotamië waarschijnlijk de plek waar Hesiodos' Tijdperken hun oorsprong hebben.M.L. West, Hesiod, Works and Days, 'Mesopotamia is a likelier place of origin. It was well situated to disseminate ideas to the Persians, the Indians, the Jews, and the Greeks, and we know that it did.', p. 177; A. Lardinois, hoofdstuk 5 Playing with traditions, The Near Eastern Background to Hesiod's Story of the Five Human Races in Gods and Mortals in Early Greek and near Eastern Mythology, A. Kelly, C. Metcalf, 'Hesiod's story of the metal races of men is surrounded by other possible adaptations of Near Eastern stories and themes', p. 117, 'He introduces a new story, borrowed from the Near East, into Greek mythology (an 'innovation'), but makes this story better understandable and more acceptable to his Greek audience by connecting it to (..) descriptions of gods, heroes and giants they know from their own traditon', p. 118
Volgens Lardinois was een ouder Mesopotamisch verhaal verantwoordelijk voor Perzische, Israëlische en Griekse versies. Al in het 2e millennium v.Chr. werden in een fragment van een Neo-Assyrische godenlijst de god Enlil met goud, An met zilver, Ea met koper en Ninazal met tin in verband gebracht. In een andere serie tabletten met Babylonische goden worden gevonden: Enmesarra met goud, Angal met zilver, Ea met koper, Ninmata met tin en Ninurta met lood. In de Hittitische mythologie had Kumarbi, te vergelijken met Kronos van Hesiodos' gouden ras, een zoon met de naam Zilver. De identificatie van goden en mogelijk hun regeringen met metalen is daarom bevestigd in het Nabije Oosten vóór Hesiodos' Werken en Dagen.Lardinois, p. 114
Vanaf de achtste eeuw v. Chr. gaat de archaïsche Griekse samenleving zich meer openstellen voor invloeden van buiten. Dat gebeurt vooral via handelsroutes richting het Nabije en Midden- Oosten waar oudere en meer ontwikkelde beschavingen zijn. Er ontstaan ook vormen van transculturele uitwisseling. Mesopotamië wordt in de literatuur wel genoemd als de plek waar deze wijze van periodiseren van de geschiedenis het eerste zou zijn ontstaan. Invloed van wijsheidsliteratuur van Egyptenaren en Phoeniciërs is evident in de Werken en Dagen. Het werk wordt ook wel gezien als een verwant genre van die wijsheidsliteratuur. Het werk beïnvloedde Plato, maar Plato kan andersom, met zijn Mythe van de Metalen in De Republiek, Boek 3, ook invloed hebben gehad op hoe het gedicht van Hesiodos is overgeleverd. C.M. Schlegel, H. Weinfield, Theogony and Works and Days (2006) .
Er blijft dan ook voorzichtigheid geboden bij het benoemen van invloeden van een werk uit de achtste eeuw v. Chr. op andere werken. De oorspronkelijke tekst van Hesiodos is zeker niet de tekst die nu bekend is. De eerste ruim 1600 jaar na Hesiodos waren ook alleen fragmenten van zijn tekst bekend. Het eerste min of meer complete manuscript van Wereld en Dagen dateert van de tiende eeuw. Pontani, Filippomaria, (2017) Hesiod’s Fragments in Byzantium The transmission of Hesiod’s poetry
Aratus schreef een omvangrijk leerdicht onder de titel Phainomena, een wetenschappelijk opgevatte beschrijving van hemellichamen en -verschijnselen, doorspekt met mythologische anekdoten over de sterrenbeelden. Een van de bekendste passages betreft het vertrek van Dike (Rechtvaardigheid) van de aarde en is overduidelijk gebaseerd op het verhaal van Gouden en IJzeren Tijdperk van Hesiodos.
Ovidius heeft in zijn Metamorfosen een aantal mythologische verhalen geschreven waarvan er enkele gebaseerd zijn op het werk van Hesiodos. De morele en ethische lessen van Ovidius hebben verwantschap met het werk van Hesiodos.
Vergelijking met andere culturen