Bemelen is een voormalige gemeente in Nederlands Zuid-Limburg, die bestond uit het gelijknamige dorp en de buurtschappen Gasthuis en Wolfshuis. De gemeente ontstond in 1815 uit de voormalige heerlijkheid en ging op 1 januari 1982 op in Margraten, dat in 2011 weer opging in Eijsden-Margraten. Bemelen was een van de kleinste gemeenten in Nederland. Het gebied grensde aan de gemeenten Cadier en Keer, Wijlre, Berg en Terblijt en Valkenburg-Houthem.
In het hoofddorp Bemelen werd in 1858 het gemeentehuis met lagere school en onderwijzerswoning gebouwd, het is een rijksmonument. Zo ook de Sint-Laurentiuskerk die centraal in Bemelen staat. De kerk is van het jaar 1845, de mergelen toren stamt al uit de 13e of de 14e eeuw.
Door de gemeente loopt de Oude Akerweg een Romeinse heerweg, die de verbinding vormde tussen Maastricht (Latijn: Mosa Trajectum) en Aken (Aquis Granum). Aan deze weg ligt ten oosten van Bemelen, Gasthuis. Deze buurtschap heeft een rijksbeschermd dorpsgezicht. In Wolfshuis, een gehucht verder op aan de Oude Akerweg, staat een beltmolen uit 1855, de Van Tienhovenmolen. Bemelen heeft meerdere monumenten waaronder enkele oude zwingelputten (waterput) en wegkruizen.
thumb|left|250px|Groeves in de Bemelerberg Bemelen ligt aan de rand van het plateau van Margraten. De weg richting Gasthuis stijgt over korte afstand zo'n 40 meter en telt enkele haarspeldbochten. Het hellingspercentage is 6% en is een geliefde beklimming in de wielersport. De helling is opgenomen in de fietsvariant van de Mergellandroute. In het Natura 2000-gebied Bemelerberg & Schiepersberg ligt de Bemelerberg waar vijf mergelgroeven te vinden zijn.
thumb|650px|links|Kuypers Gemeente Atlas 1865-1870. Gemeente Bemelen 1868
Geografie De gemeente Bemelen lag in het zuiden van de provincie Limburg, op de overgang van het Maasdal naar het Plateau van Margraten. Het gebied grensde aan de gemeenten Cadier en Keer, Wijlre, Berg en Terblijt en Valkenburg-Houthem. Het landschap wordt gekenmerkt door mergelgroeven en droogdalen zoals de Koelbosgrub.
Bestuur Het gemeentebestuur zetelde in het gemeentehuis aan de Oude Akerstraat 62, dat in 1858 werd gebouwd en tevens dienstdeed als lagere school en onderwijzerswoning. Dit pand is tegenwoordig een rijksmonument en een woonhuis. De gemeente Bemelen was bestuurlijk een van de kleinsten van Nederland, met een beperkt aantal ambtenaren.
Geschiedenis Het gebied van Bemelen maakte oorspronkelijk deel uit van de heerlijkheid Bemelen, die onder het Onze-Lieve-Vrouwekapittel van Maastricht viel. In 1815 werd de heerlijkheid omgezet in een zelfstandige gemeente. Tot de gemeentelijke herindeling van 1982 bleef Bemelen een van de kleinste gemeenten van Nederland, waarna het opging in de gemeente Margraten.
Zie ook Lijst van burgemeesters van Bemelen Lijst van rijksmonumenten in Bemelen (dorp) en Gasthuis en Wolfshuis
Externe link Kuypers Gemeente Atlas 1865-1870, Gemeente Bemelen 1868
Referentie
Categorie:Geschiedenis van Eijsden-Margraten Categorie:Bemelen