Angraecum sesquipedale is een epifytische orchidee. De soort is endemisch in Madagaskar. De plant is vooral bekend geworden door de bestuivingstheorie van Charles Darwin.
Naamgeving Wetenschappelijke naam miniatuur|links|Publicatietekening van Thouras uit 1822
De plant werd ontdekt door Louis-Marie Aubert du Petit-Thouars (1758-1831) in 1798, Notes on Orchid Names, Coalition for Orchid Species die tijdens een expeditie enkele maanden in Madagaskar verbleef na een bezoek aan Mauritius. Thouras heeft een deel van zijn collecties geschonken aan Jardin des Plantes in Parijs. Angraecum sesquipedale (Christmas star orchid), kew.org
In 1822 werd de soortnaam gepubliceerd door Thouras in Histoire particulière des plantes orchidées recueillies sur les trois îles australes d'Afrique.Histoire particulière des plantes orchidées recueillies sur les trois îles australes d'Afrique - , 1822. - 2012: ’Good Heavens what insect can suck it’– Charles Darwin, Angraecum sesquipedale and Xanthopan morganii praedicta. Botanical Journal of the Linnean Society 169 (3): 403–432
De geslachtsnaam Angraecum is gelatiniseerd van het het Maleisische woord anggurek, een orchidee met een Vanda-achtig uiterlijk. De soortaanduiding sesquipedalis komt van het Latijnse woord sesquipedalis wat naar de lengte van een spoor tot aan een kelkblad verwijst: een anderhalve voet., 1998: Orchid Names and their Meaning Flasks of Angraecum sesquipedalis 'Philips' × 'Morris', lab.troymeyers.com
De botanische naam kent een aantal synoniemen:Synonyms of Christmas Orchid (Angraecum sesquipedale), Encyclopedia Of Life Madagascar Catalogue, eFloras.orgAngraecum sesquipedale op Tropicos. Gearchiveerd op 12 september 2019. Aeranthes sesquipedalis (Thouars) Lindl. Angorchis sesquepedalis (Thouars) Kuntze Macroplectrum sesquipedale (Thouars) Pfitzer Mystacidium sesquipedale (Thouars) Rolfe
Triviale namen De plant heeft een aantal Engelse namen, waaronder: , 2012: Orchid with link to Charles Darwin blooms on campus, news.cornell.edu. Gearchiveerd op 15 februari 2018.Orchid Care Tips. Gearchiveerd op 21 januari 2020. Eden Project: Madagascar orchid. Gearchiveerd op 9 oktober 2014. Darwin's orchid - Verwijst naar (de bestuivingstheorie van) Charles Darwin. Christmas star orchid - Verwijst naar de bloeitijd en vorm van de bloem. Star of Bethlehem orchid - Idem. Comet orchid - Verwijst naar de bloem. King of the Angraecums - Angraecum magdalenae wordt ook wel de Queen of the Angraecums genoemd. Madagascar orchid - Verwijst naar het leefgebied.
Voorkomen Verspreiding miniatuur|rechts|Verspreidingsgebied: laaglandbossen van Madagaskar
De orchidee is, net zo als veel andere soorten binnen het geslacht, endemisch op Madagaskar. Ruim 80% van de flora van Madagaskar is endemisch, vanwege de geïsoleerde ligging. Universiteit van Californië - Berkeley: Where did all of Madagascar's species come from?. Gearchiveerd op 30 april 2021. De plant groeit in de laaglandbossen van Madagaskar, een ecoregio aan de oost- en zuidoostkust van het eiland.
Het leefgebied bevindt zich in de volgende regio's: Analanjirofo, Anosy, Atsimo-Atsinanana, Atsinanana, Ihorombe en Sava (de voormalige provincies Fianarantsoa, Toamasina en Toliara). Ook komt de soort voor op de eilanden Île Sainte-Marie en Nosy Mangabe. Meyers Conservatory: Established Seedlings of Angraecum sesquipedale 'W3657' × self
Daarnaast kan men de plant ook bezichtigen in botanische tuinen zoals die van de San Diego Zoo San Diego Zoo: Orchid: Star of Bethlehem Orchid, Hawaii Tropical Botanical Garden Hawaii Tropical Botanical Garden: Orchidaceae. Gearchiveerd op 23 februari 2020. en Brooklyn Botanic Garden. Brooklyn Botanic Garden: Brooklyn Orchids. Gearchiveerd op 19 januari 2021.
Habitat Het leefgebied is het tropisch regenwoud. De epifytische orchidee groeit voornamelijk op bomen aan de rand van de bossen., 1975: Angraecum sesquipedale: the Comet Orchid. Orchid Digest 39 (3): 104–105, 1997: Ecophysiological Studies on Orchids of Madagascar: Incidence and Plasticity of Crassulacean Acid Metabolism in Species of the Genus Angraecum Bory. Plant Ecology (Springer) 135 (1): 46–47 Dit zijn meestal bomen met weinig bladeren, waardoor er meer licht valt, en een kale stam, waardoor er meer ruimte is. Grote exemplaren leven vaak van 12 tot 20 meter hoog in de boom, terwijl kleinere exemplaren zich hoger in de boom bevinden., 1969: The Curious Tryst of the Star Orchid of Madagascar (Angraecum sesquipedale). Orchid Digest 33 (7): 209. Zelden wordt de plant ook aangetroffen op de bodem of als een lithofyt., 1858: Three visits to Madagascar during the years 1853-1854-1856: including a journey to the capital: with notices of the natural history of the country and of the present civilization of the people. John Murray. a: p. 177-178 | b: p. 40-41 | c&d: p. 41-42, 2005: Beautiful Angraecum and Aerangis: An Expedition to Madagascar. Orchid Digest 69 (1): 13.
De orchidee leeft in een omgeving met veel regenval van tot de 380 centimeter per jaar.In de literatuur van Hillerman staat dat de A. sesquipedale alleen groeit op plekken met een neerval van 80 tot 100 centimeter per jaar. De beste temperatuur is overdag 21 tot 27 °C en 's nachts 6 tot 8 °C, met een relatieve luchtvochtigheid van 50 tot 70% en een verlichtingssterkte van ongeveer 10 tot 20 kilolux. De plant groeit voornamelijk onder de 100 meter hoogte,, 2006: Angraecoid Orchids: Species from the African Region. Timber Press, Portland, Oregon. maximaal tot rond de 400-500 meter. Er is geen droge tijd dus de vegetatieperiode is het hele jaar door.
Bedreiging miniatuur|Angraecum sesquipedale als kamerplant
Bijna alle orchideeën in Madagaskar worden bedreigd door verwoestijning, houtkap en brandlandbouw. De meest zeldzame, zoals Angraecum sesquipedale, worden meestal meer bedreigd door export naar particulieren, waardoor de plant geen kans meer heeft op voortplanting. Darwin’s orchid threats, Wildscreen Arkive
A. sesquipedale werd voor het eerst buiten Madagaskar gebracht in 1855 door missionaris William Ellis naar het Verenigd Koninkrijk, waar de plant in 1857 de eerste maal bloeide., 2001: An Atlas of Orchid Pollination Taylor & Francis. p. 155 De plant zou minder mooi zijn in het wild dan gekweekte exemplaren., 1891: Garden Flora: Angræcums. The Garden an Illustrated Weekly Journal of Horticulture in all its Branches (London) 39: 437 Toch wordt A. sesquipedale weinig gekweekt in privécollecties, ondanks grote belangstelling vanuit de evolutiebiologie.
De plant staat in appendix II van CITES, wat betekent dat exemplaren of zaden daarvan alleen mogen worden uitgevoerd uit Madagaskar als daar een speciale CITES-vergunning voor is verleend. Angraecum sesquipedale op Tropicos. Gearchiveerd op 12 september 2019. Angraecum sesquipedale staat echter niet op de Rode Lijst van de IUCN.
De flora van Madagaskar wordt onder andere beschermd door Madagascar National Parks. De plant komt voor in de beschermde gebieden Nationaal park Masoala en Nationaal park Andohahela. masoalaforestlodge.com. Gearchiveerd op 15 mei 2021. Deze parken behoren tot het werelderfgoed de regenwouden van de Atsinanana.UNESCO: Regenwouden van Atsinanana. Gearchiveerd op 19 januari 2019.
Morfologie miniatuur|Bladeren en bloemknop
A. sesquipedale kan groeien tot een hoogte van 1 meter,, 1970: Orchids of Tropical Africa. A.S. Barnes & Co. p. 50 maar kan ook een hoogte bereiken van (boven de) 1,2 meter., 2008: The New Encyclopedia of Orchids: 1500 Species in Cultivation. Timber Press, Portland, Oregon. De groeiwijze lijkt op die van het orchideeëngeslacht Aerides.
De wortels zijn donkergrijs, dik, en komen uit stam van de orchidee. Er zijn meestal weinig wortels en zij hechten zich stevig aan de boombast vast. De wortels kunnen zich enkele meters plat over de bast verspreiden.
De bladeren zijn donkergroen met een beetje grijsachtige tint. Ze zijn meestal rond de 20 tot 40 lang en 6 tot 8 centimeter breed.
De soort kent de variëteiten: A. sesquipedale var. angustifolium Bosser & Morat Tropicos: Angraecum sesquipedale var. angustifolium. Gearchiveerd op 12 september 2019., 1972: Contribution à l'étude des Orchidaceae de Madagascar: 18. Adansonia.Série 2 12 (1): 76–78., 1973: Systematics of the Genus Angraecum (Orchidaceae). Kew Bulletin (Springer) 28 (3): 514. Synoniem Angraecum bosseri Senghas A. sesquipedale var. sesquipedale Variëteit angustifolium heeft de neiging kleiner te zijn dan de variëteit sesquipedale en smallere bladeren te hebben.
Het aantal chromosomen van A. sesquipedale is 2n = 42., 1967: The Chromosomes of Orchids: II: Vandeae Lindl. Kew Bulletin (Springer) 21 (1): 151
Bloem miniatuur|Bloem
De stervormige bloemen zijn vaak 12 centimeter in diameter. Gewoonlijk produceert een exemplaar 1 tot 5 bloemen per keer., 1897: Orchid album: comprising coloured figures and descriptions of new, rare and beautiful orchidaceous plants 11. B. S. Williams & Son. p. 518 Elke bloem telt zes kroonbladeren en opent met een lichtgroene kleur, die in een paar dagen roomwit wordt met een lichtgroene tint. De hoeveelheid groen in de bloem kan variëren. Er wordt ook beweerd dat de kleurverandering van een wild exemplaar sterker is dan een gekweekte plant., 1997: The Pollinators of the Malagsy Star Orchids Angraecum sesquipedale, A. sororium, and A. compactum and the Evolution of Extremely Long Spurs by Pollinator Shift. Botanica Acta (Georg Thieme Verlag) 110 (5): 343–359. De kroonbladeren hebben een lengte van 7 tot 8 centimeter en een breedte van 2,5 tot 3 centimeter.
De kelkbladeren hebben de neiging om langer groen te blijven dan de bloembladeren. In de loop der tijd worden deze geelachtig. Als de bloem begint te verwelken worden deze oranje en later bruin., 1979: Aspects of the Physiology of Orchids. In Woolhouse, H. W. Advances in Botanical Research (Academic Press Inc.) 7: 570. De kelkbladeren worden 7 tot 9 centimeter lang en vaak 2 centimeter breed.
Een opvallend kenmerk van de bloem is dat deze zeer lange sporen heeft. Een spoor kan wel 27 tot 43 centimeter lang worden. Reader discovers world’s first night-blooming orchid (and other cool species), whyevolutionistrue.wordpress.com. Gearchiveerd op 12 augustus 2014. Aan het einde van een spoor is een kleine hoeveelheid nectar te vinden van meestal 40 tot 300 microliter. In het algemeen hebben langere sporen meer nectar. Dit nectar vult een spoor van het uiteinde tot 7 à 25 centimeter. De nectar bevat de suikers fructose, sacharose, glucose en raffinose., 1970: Sugar Content in Floral and Extrafloral Exudates of Orchids: Pollination, Myrmecology and Chemotaxonomy Implication. New Phytologist (Blackwell Publishing) 69 (1): 192.
Voortplanting Bloei De bloeiperiode loopt van juni tot september, waarvan de meeste bloemen in augustus verwelken. Wanneer de bloem werd geteeld in Europa, bloeide deze echter in december en januari. Dit heeft te maken met de kamertemperatuur.Als men de plant laat groeien in een warm huis, bloeit deze rond Kerstmis. Als men gewone kamertemperatuur aanhoudt bloeit de orchidee rond half januari of later.
De bloemen produceren een zeer intense kruidige geur die gemakkelijk een kamer kan vullen. Deze geur is alleen aanwezig tijdens de nacht en doet denken aan de geur van een lelie of Nicotiana-soorten., 1993: Bioactive Volatile Compounds from Plants (Ch. 18). In Sugisawa, Hiroshi. On the Scent of Orchids. American Chemical Society. p. a: 246 | b: 247 De geur bestaat uit ongeveer 39 verschillende chemische bestanddelen. De grootste concentraties zijn isovaleraldoxime, methylbenzoaat, benzylalcohol, isovaleronitrile, benzylbenzoaat, 2-fenylethanol, 3-methylbutanal en phenylacetaldoxime. Nadat de bloem is bevrucht neemt de krachtige geur snel af.
Bestuiving Theorieën